Kort antwoord
Houtrot herken je aan zacht, sponzig hout dat meegeeft als je er met een schroevendraaier in duwt — meestal onderaan het kozijn, bij de naad tussen stijl en onderdorpel. Kleine plekken herstel je met houtreparatiemortel; is meer dan ongeveer een derde van het onderdeel aangetast, dan is vervangen voordeliger dan repareren.
Waar het vrijwel altijd begint
Houtrot begint zelden midden op een kozijn. Het begint waar water blijft staan of naar binnen kan trekken: de onderdorpel, de verbinding tussen stijl en dorpel, de onderkant van een raamhout, en de naad tussen kozijn en metselwerk waar de kit is uitgedroogd.
Dat komt doordat hout vooral vocht opneemt via het kopse einde — het uiteinde waar de nerf is doorgesneden. Op die plekken zuigt hout als een rietje. Zodra de verflaag daar een haarscheurtje heeft, is de weg open.
De test die dertig seconden kost
Pak een schroevendraaier en duw met matige kracht in het hout op de verdachte plek. Gezond hout geeft nauwelijks mee en voelt hard. Aangetast hout geeft toe, voelt sponzig en laat de punt makkelijk een halve centimeter of dieper wegzakken.
Let ook op de verf zelf: blaasjes, een donkere verkleuring onder de laag of verf die plaatselijk loslaat zijn signalen dat er vocht achter zit. En kijk of het raam nog soepel sluit — een dorpel die is gaan werken, klemt.
Kleine plek zelf herstellen
Tot ongeveer een handpalm groot en niet dieper dan de helft van de dikte is een reparatie goed te doen. Werk alleen bij droog weer en gun elke stap zijn tijd; het meeste mislukte herstelwerk mislukt omdat er te snel is doorgegaan.
Verwijder al het aangetaste hout
Steek of frees door tot je overal hard, gezond hout raakt. Blijft er een restje zacht hout zitten, dan gaat de rot daar gewoon verder onder de reparatie.
Laat de plek volledig drogen
Vochtig hout hecht niet. Reken op minimaal een dag droog weer, langer bij een diepe uitsparing.
Breng houtverharder aan
Dit trekt in het omliggende hout en geeft de mortel iets om zich aan vast te zetten. Laat uitharden volgens de verpakking.
Vul met houtreparatiemortel
Werk in lagen als de uitsparing diep is, en vul iets boven het oppervlak zodat je kunt schuren.
Schuur in model
Breng de reparatie terug in de oorspronkelijke vorm van het profiel. Voel met je hand: het oog vergeeft meer dan je vingers.
Grond en schilder in twee lagen
Werk de kopse kanten extra zorgvuldig mee en vernieuw de kitnaad. Die naad is de reden dat het water er ooit in kwam.
Wanneer repareren geen zin meer heeft
- Meer dan ongeveer een derde van het onderdeel is zacht.
- De rot zit door de volledige dikte heen, of je komt aan de binnenzijde weer zacht hout tegen.
- Het kozijn is constructief gaan werken: het raam klemt of sluit niet meer aan.
- Dezelfde plek is al eerder gerepareerd en komt opnieuw terug.
- Bij monumentale panden: laat dit altijd beoordelen, want vervangen kan daar vergunningplichtig zijn.
Wat je ervoor nodig hebt
- Een schroevendraaier of priem om te testen hoe diep de aantasting zit.
- Een steekbeitel of multitool met frees om het zachte hout weg te nemen.
- Houtverharder op epoxy- of acrylbasis, plus houtreparatiemortel.
- Een plamuurmes, schuurpapier in korrel 80, 120 en 180, en een schuurblok.
- Grondverf voor buiten, aflak, en kit die geschikt is voor gevelnaden.
- Een vochtmeter is geen must, maar voorkomt de meest gemaakte fout: te vroeg beginnen.
Waarom het mislukt als het mislukt
Reparaties die na een jaar weer loslaten, hebben bijna altijd dezelfde twee oorzaken. De eerste is achtergebleven zacht hout: rot is een schimmel, en die groeit gewoon verder onder een nieuwe laag mortel. De tweede is vocht dat er nog in zat toen de reparatie werd afgesloten — dan zit het opgesloten en gaat het van binnenuit door.
Er is ook een derde, minder bekende oorzaak: de bron is niet weggenomen. Een lekkende dakgoot, een kitnaad die opnieuw scheurt of een raam dat niet goed afwatert, zorgt dat het water simpelweg terugkomt op dezelfde plek. Herstel het hout dus altijd samen met de oorzaak, niet los daarvan.
Voorkomen is hier echt goedkoper
Houtrot is vrijwel altijd het gevolg van uitgesteld onderhoud. Een kozijn dat elke vijf tot zeven jaar een beurt krijgt, houdt het decennia vol. Hetzelfde kozijn dat vijftien jaar niets krijgt, kost bij de eerstvolgende beurt vaak meer aan herstel dan aan schilderwerk.
In kustplaatsen als Vlissingen en Den Haag ligt dat ritme korter dan in het binnenland, omdat zout en wind de verflaag sneller aantasten. Wat een beurt ongeveer kost, staat in het artikel over de kosten van buitenschilderwerk.